Co mierzy ADOS-2?
ADOS-2 jest standaryzowanym badaniem opartym na bezpośredniej obserwacji. Diagnosta proponuje dziecku określone aktywności i ocenia jego zachowanie według ustalonych kryteriów. Bierze pod uwagę m.in. komunikację, wzajemność społeczną, sposób wykorzystania gestów i mimiki, zabawę oraz zachowania powtarzalne. Do badania dobiera się jeden z modułów, zależnie od wieku i poziomu rozwoju językowego. Oznacza to, że nie ma jednej skali punktowej, którą można zastosować do każdego dziecka. To pierwsza rzecz, o której trzeba pamiętać przy interpretacji wyniku.
Co oznaczają punkty ADOS-2?
W czasie badania diagnosta koduje określone zachowania. Poszczególne kody mają przypisane wartości, które następnie są uwzględniane w algorytmie właściwym dla danego modułu. Suma punktów pomaga określić, czy obraz zachowania zaobserwowany podczas badania mieści się w zakresie związanym ze spektrum autyzmu. Nie jest to jednak wynik inteligencji, rozwoju ani poziomu autyzmu. Nie można też powiedzieć, że dziecko z wynikiem 12 ma dwa razy więcej trudności niż dziecko z wynikiem 6. Liczba punktów odnosi się do zachowań ocenianych w ramach konkretnego badania i konkretnego modułu.
Czy większa liczba punktów oznacza cięższy autyzm?
Nie wprost. Wyższy wynik oznacza, że podczas obserwacji zakodowano więcej zachowań uwzględnianych w danym algorytmie. Nie jest to jednak uniwersalna skala nasilenia autyzmu. ADOS-2 trwa określony czas i odbywa się w konkretnych warunkach. Dziecko może inaczej funkcjonować podczas spotkania z diagnostą, inaczej w domu, a jeszcze inaczej w szkole czy w grupie rówieśniczej. Sam wynik nie opisuje wszystkich jego mocnych stron, trudności i potrzeb.
Czy wynik ADOS-2 potwierdza autyzm?
Zgodnie z wytycznymi NICE dotyczącymi diagnozowania autyzmu u dzieci i młodzieży, wynik jednego narzędzia nie powinien być podstawą rozpoznania. Specjalista powinien uwzględnić informacje z różnych źródeł oraz własną ocenę kliniczną. Bierze pod uwagę m.in. historię rozwoju dziecka, informacje od rodziców, jego funkcjonowanie w domu i szkole, bezpośrednią obserwację oraz ewentualne współwystępujące trudności.
Dlaczego wynik może nie zgadzać się z tym, co widzą rodzice?
ADOS-2 jest obserwacją przeprowadzoną w określonym miejscu, czasie i według określonego scenariusza. Nie jest zapisem wszystkich zachowań dziecka. Rodzice obserwują je przez wiele miesięcy i w różnych sytuacjach. Wiedzą, jak reaguje na zmianę planów, jak zachowuje się podczas zabawy z rówieśnikami, co dzieje się w czasie przeciążenia albo jak radzi sobie w szkole. Te informacje mogą pokazywać trudności, których nie udało się zaobserwować podczas jednego spotkania. Jeśli informacje z wywiadu i obserwacji klinicznej nie są spójne, specjalista może potrzebować dodatkowych danych lub obserwacji w innym środowisku.
Co oznacza wynik ADOS-2 u małego dziecka?
W przypadku najmłodszych dzieci stosuje się specjalny moduł przeznaczony dla dzieci od 12. do 30. miesiąca życia. Jego wynik nie jest przedstawiany w taki sam sposób jak wyniki modułów 1–4. Zamiast formalnej klasyfikacji stosuje się zakresy wskazujące na poziom obaw dotyczących spektrum autyzmu.
Jak rozmawiać ze specjalistą o wyniku?
Jeżeli rodzic otrzymuje wynik ADOS-2, nie musi samodzielnie rozszyfrowywać punktacji. W czasie omówienia badania dobrze zapytać:
– jakie zachowania wpłynęły na wynik,
– jaki moduł został zastosowany i dlaczego,
– czy wynik przekroczył właściwy dla niego próg,
– co oznacza wynik w kontekście całej diagnozy,
– jakie informacje poza ADOS-2 zostały uwzględnione,
– czy potrzebne są dodatkowe obserwacje lub konsultacje.
ADOS-2 to nie wyrok zapisany w liczbach
Wynik ADOS-2 dostarcza ważnych informacji, ale nie opowiada całej historii dziecka. Pokazuje jego zachowanie podczas konkretnej obserwacji, przeprowadzonej według standaryzowanego schematu. Nie należy więc interpretować go w oderwaniu od wywiadu, historii rozwoju i codziennego funkcjonowania. Współczesna diagnoza autyzmu opiera się na zestawieniu informacji z różnych źródeł oraz ocenie klinicznej, a nie na jednym wyniku testu.
Gdzie wykonać ADOS-2?
ADOS-2 jest częścią diagnostyki prowadzonej przez specjalistów zajmujących się rozwojem i funkcjonowaniem dzieci, młodzieży i dorosłych. W Bydgoszczy i Łochowie diagnozę w kierunku spektrum autyzmu z wykorzystaniem tego narzędzia prowadzi m.in. Centrum Diagnozy i Terapii Pro-Integris. W tym samym miejscu dostępne są również konsultacje psychologiczne i pedagogiczne oraz inne diagnozy i konsultacje związane z rozwojem dziecka.
Pro-Integris działa przy ul. Ostroroga 40 i ul. Nakielskiej 86 w Bydgoszczy oraz przy ul. Zatokowej 6 w Łochowie.
