Wpływ chemio- i radioterapii na możliwość prokreacji
Na wstępie warto podkreślić, że nie zawsze radioterapia, chemioterapia, czy też chirurgiczne wycinanie zmian nowotworowych może trwale ograniczyć płodność lub też doprowadzić do bezpłodności, czyli nieodwracalnej niezdolności do poczęcia biologicznego potomstwa. Zależy to między innymi od typu nowotworu, jego lokalizacji i stadium zaawansowania, a także od przyjętej formy leczenia. Niepłodność w wyniku leczenia nowotworu nie zawsze ma również charakter trwały.
Zachowanie płodności u kobiet i mężczyzn
W przypadku kobiet groźne są zmiany nowotworowe w obrębie narządów rodnych, np. jajników. Jeśli konieczna jest interwencja chirurgiczna, może dojść do dużego obniżenia rezerwy jajnikowej (potencjału rozrodczego jajników) lub nawet do całkowitego zatrzymania produkcji komórek jajowych. Niektóre leki onkologiczne zaburzają zdolność do wytwarzania hormonów płciowych. Może dotyczyć to jajników (nowotwory zlokalizowane w jamie brzusznej), przysadki mózgowej i podwzgórza (leczenie nowotworów układu nerwowego), czyli gruczołów produkujących substancje bardzo ważne dla owulacji i całego cyklu menstruacyjnego. W efekcie może dojść do ograniczenia lub całkowitego zahamowania cyklów.
Z kolei u mężczyzn cytostatyki (leki przeciwnowotworowe) mogą powodować uszkodzenie jąder oraz obniżenie parametrów nasienia. Niepłodność tego rodzaju może mieć charakter przejściowy, jednak (szczególnie w przypadku nowotworów jąder lub innych zlokalizowanych w jamie brzusznej i poddawanych na przykład radioterapii) może dojść do całkowitej bezpłodności. Najczęściej obserwowanym powikłaniem w kontekście zdolności prokreacyjnych jest zbyt mała liczba plemników w nasieniu, nieprawidłowa ruchliwość komórek lub zaburzenia ich budowy. Możliwe są także problemy z uzyskaniem odpowiedniej ilości nasienia, erekcją lub ejakulacją.
Mrożenie komórek rozrodczych jako sposób na zabezpieczenia płodności kobiet i mężczyzn
Szansą na zachowanie płodności kobiet i mężczyzn jest zamrożenie komórek rozrodczych. Są one przechowywane w ciekłym azocie, w temperaturze niemal - 200 stopni Celsjusza. W ten sposób można je przechowywać przez wiele lat, bez zmiany ich właściwości. Renomowane kliniki niepłodności wykorzystują dodatkowe systemy bezpieczeństwa eliminujące ryzyko uszkodzenia lub pomylenia zamrożonych jajeczek czy plemników. Przykładem jest sieć klinik Gameta (z placówkami w Warszawie, Łodzi, Gdyni, Kielcach i Bydgoszczy), która wykorzystuje nowoczesny system śledzenia komórek rozrodczych i zarodków RI Witness, oparty na technologii fal radiowych/etykiety RFID.
Komórki jajowe pobiera się od kobiet małoinwazyjną metodą punkcji. Z kolei mężczyźni oddają nasienie metodą masturbacji. Komórki zostają odpowiednio przygotowane w laboratorium i zamrożone na określony czas.
Aby ocenić parametry nasienia, wykonuje się seminogram – badanie nasienia w Bydgoszczy można przeprowadzić w klinice Gameta (ul. Ogińskiego 2).
Co dalej z zamrożonymi komórkami rozrodczymi?
Warto dodać, że zabezpieczenie płodności – zamrażanie komórek jajowych lub plemników – można przeprowadzić także z innych powodów. Jednym z nich jest zabezpieczenie komórek jajowych przez pacjentki o niskiej rezerwie jajnikowej, które decyzję o założeniu rodziny odkładają na dalszą przyszłość. Przed rozpoczęciem takiej procedury konieczna jest konsultacja w klinice leczenia niepłodności. Pacjenci onkologiczni natomiast powinni zapytać również lekarza nadzorującego terapię o jej potencjalny wpływ na płodność.
Zamrożone wcześniej komórki jajowe wykorzystuje się następnie w procedurze in vitro. Męska i żeńska gameta zostają połączone w laboratorium, a powstały zarodek po kilku dniach umieszcza się w drogach rodnych kobiety. Zamrożone nasienie z kolei można po rozmrożeniu wykorzystać w procedurze inseminacji – wprowadzeniu do jamy macicy za pomocą cienkiego cewnika drogą dopochwową.
